تأثیر قالب شعر بر ترجمه: واقعیت یا افسانه؟

در دنیای ترجمه شعر، یکی از سوالات کلیدی این است که آیا قالب شعری بر فرآیند ترجمه تأثیر می‌گذارد یا خیر. هایده هادوی، مترجم و گردآورنده گزیده اشعار شاعران معاصر، در کتاب خود با عنوان «از هر زبان که می‌شنوم نامکرر است»، به این نکته اشاره کرده است که قالب، تاثیری در سختی و آسانی ترجمه شعر ندارد. او معتقد است که عوامل متعددی در این فرآیند دخیل هستند که باید در نظر گرفته شوند.

هادوی در گفت‌وگو با خبرنگار ایبنا، به این نکته اشاره کرد که انتخاب اشعار برای ترجمه نه تنها بر اساس زیبایی و عمق معنا، بلکه بر اساس ترجمه‌پذیری آن‌ها به زبان مقصد نیز صورت می‌گیرد. او به این موضوع اشاره دارد که اشعار کلاسیک فارسی به دلیل زیبایی و معنا، ممکن است کمتر از شعر نو قابل ترجمه باشند. این نکته نشان‌دهنده‌ی چالش‌های خاصی است که مترجمین با آن روبه‌رو هستند.

در ادامه، هادوی به تجربه‌های خود در ترجمه شعر اشاره می‌کند و می‌گوید که برخی از استعاره‌ها و اصطلاحات فارسی دارای معادل‌های مشابه در زبان‌های دیگر هستند، اما در مواردی نیز این معادل‌ها وجود ندارند و ترجمه را دشوار می‌سازند. او همچنین بر اهمیت آشنایی با ادبیات زبان مقصد تأکید می‌کند و می‌گوید که بدون این آشنایی، انتقال معنا و زیبایی شعر ممکن نیست.

به‌علاوه، هادوی به این نکته اشاره می‌کند که شعر معاصر ایران قابلیت ترجمه دارد، اما این کار نیازمند دقت و حساسیت خاصی است. او در پاسخ به سوالی درباره‌ی استفاده از هوش مصنوعی در ترجمه شعر، به صراحت می‌گوید که این ابزار نمی‌تواند روح شعر را منتقل کند و تنها انسانی که با شعر ارتباط احساسی برقرار کند، می‌تواند ترجمه‌ای موفق ارائه دهد.

این برای مخاطبِ حرفه‌ای یعنی چه؟ برای مترجمان و زبان‌شناسان، این نکات اهمیت زیادی دارد. درک این که قالب شعر تأثیری در فرآیند ترجمه ندارد، به آن‌ها کمک می‌کند تا بر روی فاکتورهای دیگر مانند معنا، احساس و زیبایی‌شناسی تمرکز کنند. همچنین، آشنایی با چالش‌های ترجمه و نیاز به ارتباط احساسی با متن، می‌تواند به بهبود کیفیت ترجمه‌های ادبی کمک کند.